Temel Linux Komutları ve Tuşları Temel Linux Komutları ve Tuşları
Bu komutların hepsi konsol dediğimiz text ekrandan ya da X-windows altındaki bir terminal programından (x-termr rxvt, aterm gibi) çalışmaktadır. Fakat tuş komutlarının bir kısmı konsola özgüdür ve x-altında pencere yöneticinize göre farklı hareket etmektedir.
Tuşlar






<Ctrl><Alt><F1>: Bir sonraki terminale geçmektedir. Birçok Linux dağıtımı açılışla birlikte altı standart terminal açar. Bunlar tamamen birbirinden bağımsız ve eşzamanlı çalışır, Yani birinde bir işlem yapılmaya devam ederken bir diğerine geçip başka bir işleme başlayabilirsiniz.


tty: Komutu yazdığınız terminalin ismini verir.


<Ctrl><Alt><F7>: Daha önceden açmış olduğunuz sonra <CTRL><Alt><Fl> ile çıktığınız X oturumuna geri döner. Burada önemli nokta bunun altı konsollu bir sistemde geçerli olmasıdır. Eğer sisteminizde dört konsol varsa büyük ihtimalle F7 değil F5 tuşunu kullanmanız gerekecektir.


<Ctrl><Alt><Fn> (n=7-12): n numaralı X terminaline geçer. Birden fazla X kullanmak mümkün olduğu için bunlar arasında geçiş yapabilirsiniz.


<Tab>: (text terminalde) Yazmakta olduğunuz komutu tamamlar. Mesela README dosyasını okutmak için more RE yazıp TAB’a basarsanız o anda bulunduğunu dizindeki RE ile başlayan dosyaların listesini görürsünüz, eğer tek dosya varsa satır tamamlanır. Aynı şey komut İsimleri için de geçerlidir, bas yazıp taba bastığınızda hemen basename diye komutun tamamlandığını görürsünüz.


<Yukarı-asağı ok>: Daha önceden girilmiş komutlar arasında gidip gelmenizi sağlar.


<Shift><PgUp>: Terminal çıktısında ileri geri hareket etmenizi sağlar (ekrandan çıkmış olan yazıları görmek vs.).


<Ctrl><Alt><+>: (X de) Bir sonraki ekran çözünürlüğüne geçmenizi sağlar. Tanımlı modlar /etc/Xlt/XF86Config dosyasında durmadadır. En büyük ekran modu Virtual Screen boyutunu tanımlar.


<Ctrl><Alt><BkSpc>: (X de) Herşeyi kesip X’den çıkmanızı sağlar.


<Ctrl><Alt><Del>: Sistemi kapatıp yeniden başlatmak anlamına gelir. Konsoldaki shutdown komutu gibi davranır. Reset tuşuna basmayıp bunu tercih etmeniz gerekir.


<Ctrl>C: Mevcut komutu durdur. Genelde konsoldaki basit komutlar için kullanılır.


<Ctrl>d: Eğer sizden girdi kabul eden bir konsol komutundaysanız dosya sonu (EOF) yollar, promptaysanız logout olursunuz. O yüzden iki defa basmayın.


<Ctrl>s: Terminale olan çıkışı durdurur.


<Ctrl>q: Terminale olan çıkışa devam eder.


<Ctrl>z: Çalışmakta olan komutu arka plana gönderir.


Exit: Konsoldan çıkar.


Reset: Konsol bir şekilde saçma sapan karakterler basıyorsa (genelde binary bir dosyayı ekrana çıkışa gönderdiğinizde olur) düzeltmeye yarar.


<mouse orta tusu>: Genelde bir başka pencerede seçilmiş bir yazıyı paste etmeye yarar. Burada dikkat edilecek nokta ünux altındaki (KDE ve bazı özel programların istisnası ile) kopyala - yapıştır işleminin Windows’daktnden farklı olmasıdır. Bir yazıyı seçerseniz, o seçili olduğu sürece yapıştırılabilir (bir kez yapıştırdıktan sonra zaten bufferda kalır) yani bir kopyalama emri vermeniz gerekmez, seçip yapıştıracağınız yere gidip orta tuşa basmanız yeter. Konsolda kullanılabilmesi için gpm çalışıyor olması gerekir.


<Shift><insert>: Yapıştırma işlemini klavyeden yapar.


~: Kullanıcının ev dizini işaret eder /home/<login ismi> şeklindedir genelde, cd ~/docs ev dizini altında docs’a gider. Sadece cd komutu ise cd~ komutuna eşittir ve ev dizine gider.


. ya da ./: Bulunduğunuz dizin.


/. ya da Slashdot


..: Bir üst dizini işaret eder

Genel Komutlar




Herhangi bir komut -helpmore: Söz konusu komut ile ilgili help


man başlık: Sistemdeki manuel dosyaları. Birkomut hakkında olabildiği gibi bir dosya hakkında da olabilir.


apropos başlık: Söz konusu baslıkla ilgisi olankomutların listesi.


help komut: bash shell altında komut hakkında genel bilgi verir.


ls: Unix için dir komutu.


ls -allmore: Bir dizindeki bütün dosyalan gösterir (. ile başlayan gizli dosyalan da). Komut burada more komutuna yönlendirilmiştir, bu sayede daha kontrollü bir okuma sağlanabilir.


cd dizin: Söz konusu dizine geçmek.


cp kaynak hedef: Bir yerdeki dosya ya da dizinleri başka bir yere kopyalamak. Unix’lerde genelde bu tür komutlarda her zaman kaynak önce hedef sonra yazılandır.


mcopy kaynak hedef: Belli bir kaynak dosya sisteminden (mount etmeniz şart değil) bir dosyayı başka bir yere kopyalama. Aynı mantıkta mdir, mcd, mren, mmove, mdel, mmd, mrd, mformat gibi komutlar da vardır.


ln kaynak hedef: Söz konusu hedefe hardlink atar. Böylece dosyalar iki yerde de var gibi gözükür, herhangi bir değişiklik diğerini de etkiler, biri silindiğinde diğeri kalır. Hardlinkin engelleri, linkle dosyanın aynı dosya sistemi içinde olması gerekliliği ve dizinlerle özel dosyalara hardlink verilememesidir.


ln -s kaynak hedef: Hedefte kaynak dosyasına sembolik bir link yaratır. Sembolik linkte söz konusu dosyanın nerede bulunacağının bilgisi vardır. Sembolik linkler dizinler için de kullanılabilir. Tek problemleri ana dosya silindiğinde link bozulmuş olur.


rm dosyalar: Dosyaları silme. Bu komutu kullanabilmek için sileceğiniz dosyanın sahibi olmanız gerekir.


mkdir dizin: Yeni bir dizin yapmak için kullanılır.


rmdir: Bos bir dizini silme komutu.


rm -r dosyalar: Dosya/dizin ve onlann alt dizinlerini silme komutu. Root alarak kullanırken dikkat edin. çünkü her şeyi silebilirsiniz.


cat dosyaismilmore: Bir dosyayı sayfa sayfa görüntülemek için kullanılır.


less dosyaismi: Bir dosyayı daha kontrollü olarak okuma imkanı. More komutunun eşleniğidir, biraz daha fazla özellikleri vardır.


pico dosyaismi: Bir text dosyasını, klasik basit bir tür editör ile editlemek için kullanılır. Aynı tür den nano, joe, mcedit gibi editörleri de kullanabilirsiniz.


ptco -w dosyaismi: Pico’yu satır sonunda cümleleri yuvarlamadan kullanmak için kullanılır. Konfigürasyon dosyalarını editlerken yardımcı olur.


find /-name "dosyaismi": Dosyaismi adlı dosyayı en üst dizinden itibaren aramaya baslar.
Dosyaismi, * ve ? gibi joker kararkterler de içerebilir. Mesela "fazlames*" yazılması fazlame-sai.net.txt fazlamesai.org.txt dosyafannı bulur, locate dosyaismi: fınd gibidir, fakat düzenli olarak oluşturulan bir veriıabanına bağlıdır. Sistemdeki son değişikliklerden haberi olmayabilir.


touch dosyaismi: Dosyaismi isimli dosyanın tarih bilgilerini değiştirir. Eğer o anda bu dosya yoksa, bu isimde sıfır byte uzunluğunda bir dosya oluşturur.


xinit: Pencere yöneticisi olmayan bir X-windows açar.


startx: Pencere yöneticili standart bir X acar. DOS’da win komutu gibidir.


startx - :1: 1 numaralı displayde X oturumu açar. <Ctrl><Alt><F7-F8-F9...> ile geçiş yapabilirsiniz.


xterm: Basit bir xterminal açar. Daha hafif versionları (rxvt, aterm. eterm gibi) bulunur ve tercih edilir.


shutdown -h now: Sistemi durdurur ve ATX sistemlerde kapatır.


halt: ya da


reboot: Makinayı kapatmak ya da reboot etmek için kullanılır.

Dosya sıkıştırma ve açma komutları




tar -xvf dosya.tar: Sözkonusu (sıkıştırılmamış] tar dosyasını bulunan dizine açar.


tar -zxvf dosyaismi.tar.gz: Tar.gz’lenmiş bir dosyayı (".tar.gz ya da *.tgz) bulunduğunuz dizine açar.


tar -zxvf dosyaismi.tar.gz -C dizin: Dosyayı "dizin" isimli dizine açar.


tar -jxvf dosyaismi.tar.bz2 -C dizin: Bzıp2 ile sıkıştırılmış dosyayı söz konusu dizine açar. Eski sürümlerde -lxvf kullanılırdı.


tar -zcvf arstv.tar.gz dizin1 dizin2 dosyal dosya2...: Söz konusu dizin ve (veya) dosyaları arsiv.tar dosyası haline getirir ve gzip ile sıkıştırır, z yerine j kullanabilirsiniz.


gunzip dosya.gz / bunzip2 dosya.bz2: Söz konusu gz dosyasını açar.


gzip -9 dosya: Söz konusu dosyayı en iyi şekil de sıkıştırır, uzantısını da .gz yapar.


bzip2 -9 dosya: gzipten %20 oranında daha iyi sıkıştıran bir program, özellikle de text dosyalarında. Fakat daha yavaş çalışır.


unzip dosyaismi -d dizin: Söz konusu zip dosyasını söz konusu dizine açar.


unarj e dosya.arj: Arj arşivini açar.


uudecode -o hedef kaynak: uuencode ile kodlanmış (genelde e-posta ekleri) dosyayı acar.

Sistem hakkında bilgi almak için kullanılan komutlar




pwd: Bulunduğunuz dizinin ismini verir.


hostname: Makinanın ismini verir.


whoami: Logın isminizi verir.


id kullamcıismi: Kullanıcı numarasını, grup numarasını ve alt gruplarını verir.


date: Tarihi göstermek ya da değiştirmek için kullanılır. "date 101709382002" kullanımı, tarihi 17 Ekim 2002 Saat: 09 38 yapar. Bıos tarihini değiştirmek için setclock komutunu kullanmanız gerekir.


time: Belli bir komutun işlemini bitirmesinin ne kadar süre tuttuğunu gösterir. Mesela bir dizinin listelenme süresi için "time ls" kullanılır.


who: Sisteme giriş yapmış kullanıcıların isimlerini görüntüler.


finger username: Belli bir kullanıcı hakkındaki bilgileri verir.


last: Sisteme en son giriş yapmış kullanıcıların listesini verir.


historylmore: Bulunduğunuz kullanıcı ile son girilen komutların listesini "lmore" sayesinde sayfa sayfa okuyabilirsiniz.


uptime: Makinenin ne kadar süredir açık olduğunu görüntüler.


ps: Kullanıcının koşturmakta olduğu işlemleri listeler.


ps axu lmore: Bütün prosesleri listeler.


top: Çalışmakta olan programların ne kadar hafıza/cpu kullandıkları vs gibi bilgileri içeren temel sistem durumunu görüntüler.


uname -a: Yerel sunucunuz hakkında bilgileri görüntüler.


free: Hafıza bilgilerini gösterir.


df -h: Disk doluluk/boşluk oranını gösterir.


du / -bhlmore: Dizinlerin boyutlarını gösterir. (Biraz zaman alır)


cat /proc/interrupts: Kullanılmakta olan interruptları gösterir.


cat /proc/version: Linux sürümü ve diğer bilgileri açar.


cat /proc/filesystems: Kullanılmakta olan dosya çeşitlerini gösterir.


cat /etc/printcap: Yazıcıların düzenini gösterir.


Ismod: Yüklenmiş olan kernel modüllerini gösterir.


setlmore: Sistem değişkenlerini gösterir.


echo $PATH: PATH değişkeninin İçeriği. Sistemde çalışabilir programların bulundukları yerleri belirler.


dmesgl more: Kernel mesajlarını açar. /var/loa/dmesa" kullanarak mesajların içine bakabilirsiniz.




cd
Change Directory kelimelerinin ilk harfleri. Dos da oldugu gibi dizin degistirmeye yariyor. Misal cd /mnt dersiniz oraya gecersiniz.
# mount
Dosya sistemlerini mount etmeye yariyor. Misal # mount /dev/hda1 /mnt dediginizde hda1 partition i mnt dizinine mount edilir.
# umount
Mount ettiginiz dosya sistemini un mount eder.
# cp
Copy/Paste komutu. Örnek; # cp dosyaismi /home/tux derseniz o dosya belirttigimiz dizine yani /home/tux a kopyalanır.
# mv
Move. Dosyalari taşımak için kullanilir. Bu sefer kopyalamak yerine direk oraya taşırsınız. Örnek cp ile ayni.
# mkdir
Make Directory. Dizin oluşturmaya yarar. Örnek; # mkdir /home/tux/yenidizin derseniz. tux altinda yenidizin diye bir klasör oluşur.
# rm
Remove. Dosya yada dizin silmek için. Örnek # rm dosya1 dediginide dosya1 silinir.
# ls
List. Dos daki dir komutu ile ayni işlevde. İçinde bulundugunuz dizinin içerigini gösterir.
# pwd
print name of working directory. İçinde bulundugunuz dizini gösterir.
# df
Disk kullanimi hakkinda bilgi verir. Ne kadar kullanimda, ne kadar bos yer var gibi.
# free
Ne kadar RAM ve swap kullandiginizi gösterir.
# locate
Dosya yada dizinin yerini belirlemekte kullanılır. Örnek; # locate dosyaismi
# updatedb
locate komutunun kullandigi database i günceller.
# chmod
Dosya yada dizinin izinlerini değiştirmek için kullanilir. Örnek # chmod 755 dosya2 derseniz dosya2 nin izinleri 755 olur.
# head
Bir text dosyasinin ilk satirlarini görmenizi saglar. Kac satir görmek istediginizide belirtebilirsiniz. Örnek head -10 dosya3.txt derseniz dosya3.txt nin ilk 10 satirini gösterir.
# tail
Head den farkli olarak txt nin son satirlarini gösterir.
# man
Herhangi bir komut ile ilgili manual’i yani kullanim klavuzunu gösterir. Örnek; # man tail
# clear
Konsol ekranini temizler..
# top
Kullanimda olan programlari listeler, ne kadar memory kullandiklarini yazar, islemci istatistiklerini gösterir vb.
# ps
Process Status. PID ( Process ID ) leri ile birlikte kullanimda olan programlari listeler. #ps -au derseniz all users-bütün kullanicilar için process leri verir.
# su
Super User. konsolda root haklariyla oturum acmanizi saglar.
# passwd
Şifre değiştirmek için kullanilir. root iseniz ve baska bir kullanicinin şifresini değiştirecekseniz #passwd kullaniciadi seklinde kullanmalisiniz.
# whoami
Kullanici isminizi görüntüler.
# date
Tarihi ve saati gösterir.
# reboot
Sistemi yeniden baslatir.
# lsmod
Yüklü olan kernel modüllerini gösterir.
# tar -zxvf dosyaismi.tar.gz
.tar.gz yada .tgz uzantili sıkıştırılmış dosyaları (tarball) açmanızı saglar. Örnek; # tar -zxvf dosya4.tar.gz
# tar -xvf dosyaismi.tar
.tar uzantili tarball lari acmanizi saglar.
# gunzip dosyaismi.gz
.gz veya .z uzantili sıkıştırılmış dosyalari acmanizi saglar.
# shutdown
Sistemi kapatir. Lakin parametre girmeniz gerekir. -h halt anlamina gelir sistem kapanir. -r reboot anlamina gelir.Sistemi o anda kapatmak için # shutdown -h now yazmaniz yeterli.

-------------------------------


Linux dünyasına girdiğiniz zaman en çok karşılaşacağınız kelimeler aşağıdakilerdir. Herşeyden önce bunları okumanız lazım Linux öğrenmek için.
GNU GPL: Serbest yazılım modeline verilen genel bir isim. Ilk defa Richard Stallman tarafından ortaya atılan bu kavram ,yazılımın açık kaynak kodlu olmasını öngörüyor. Böylece istiyen herkes açık kaynak kodunu inceleyip , daha gelişmiş ,özgün , üretken , dinamik çalışmalarda bulunabiliyor. GNU lisansı aynı zamanda yazılımı dağıtma hakkıda veriyor. Bunalrı yaparken sizden istenen tek şey yazılımın kaynak kodunuda dağıtmanız.
KDE : Ilk defa 1994 yılında geliştirilmeye başlanan KDE , Linux altındaki 20’den fazla pencere yöneticisinden sadece birisi. KDE’nin gelişmiş alt yapısı ve sürükle-bırak teknolojisi onu en moda masa üstü haline getirmiş durumda. KDE ayrıca 2.0 sürümü ile şu sıralar çıkarılmaya hazırlanıyor.Vee tamamen türkçe olucak.KDE nin web sayfası :
Linkleri Görmek İçin Kayit Ol yada Giriş Yap
GNOME : Tıpkı KDE gibi gelişmiş grafik ortamı ve özellikle kolayca yapılandırılabilir menüleriyle en büyül alternatiflerden biri GNOME , ilk defa Miguel De Icaza tarafından geliştirilmeye başlanmıştır.GIMP için yazılan Gtk kütüphanesi gelişmiş bir hale gelince bir program için yazılan kütüphane şimdi GNOME için kullanılır olmuş. GNOME hakkında daha fazla bilgiye
Linkleri Görmek İçin Kayit Ol yada Giriş Yap adresinden ulaşabilirsiniz. GNOME ’ nin türkçeleştirilmesi hala devam etmektedir.
Kernel (Çekirdek) : Aslıda LinuX ,pek çok kullanıcının kafasında maasüstüyle ,uygulama yazılımlarıyla , sunucu programlarıyla komple bir işletim sistemi olarak girmiş durumda. Ancak durum bundan biraz farklı.LinuX sistemin yönetimini ele alan çekirdeğinm adına deniyor.Derlenmiş hali yaklaşık 500 KB tutan çekirdek ,kaynak kodlarıyla sıkıştırılmış halde 20MB den fazla yer kaplıyor. Bukadar alanda tüm donanım sürücüleride bulunuyor.
GIMP ( GNU Image Manipulation Program ) : GIMP , Linux altında en gelişmiş serbest yazılım grafik programıdır. Photoshop’a çok benzer, daha önce Photoshop kullananlar GNU GIMP ’ e kolayca alışabilirler.Gimp hemen hemen tüm büyük dağıtımlarla birlikte gelir.GIMP hakkında daha geniş bilgi almak için web sayfasına (
Linkleri Görmek İçin Kayit Ol yada Giriş Yap ) göz atmanız yeterli.
CopyLeft : Copyright’ın tam tersi şekilde bir yazılımın istenildiği gibi kopyalanabileceğini , kaynak kodunun serbestçe dağıtılabildiği yazılım lisansına verilen isim. Bu serbest lisans böylece bilgiyi daha geniş kitlelere , çok daha kısa sürede yaymak için birebir bir formül haline getiriyor. Aslında GNU GPL ’nin diğer adı da CopyLoeft ’tir.
Root : Sistemdeki en yetkili kullanıcı , bir başka deyişle sistmin imparatoru. Linux işletim sistemini yönetmek için root kullanıcısı parolasına gerek vardır.Genellikle ağ servisleri , sistem servisleri , kullanıcı açma ve kapama , yedekleme yapma için tüm işlemler root kullanıcısının görevidir ve sistemin tüm sorumluluğuda bu kullanıcıdadır.
Compilation ( Derleme ) : Kaynak kodun çalıştırılabilir şekle getirmesine denir. Eğer bir linux yazılımını kaynak kod halinde almışsanız , öncelikle kullanıma sokmak ve makinanın anlayabileceği dile dönüştürmek için bunu derlemelisiniz. Derlemek için pek çok araçlar bulunur. Bunların tamamı elinizdeki Linux cdsinde vardır. Normalde Linux kurmak ve kullanmak için C bilmek yada derleme yapmak zorunda değilsiniz. Bu işlemler sadece çok ileri düzey kullanıcılar içindir.
PHP : PHP, ASP’ten %60 ila %300 daha hızlı çalışan, Oracle, MySQL, Sybase, Informix gibi veritabanlarıyla bağlanabilirlik özellikleri olan bir web geliştirme aracıdır. Kendi dilini kullanarak etkileşimli web sayfalarını kolayca PHP ve Apache ikilisiyle hazırlayabilir, daha fonksiyonel bir elektronik iş ortamı oluşturabilirsiniz. Türkiye PHP kullanıcıları listesi sayfasına göz atmak için
Linkleri Görmek İçin Kayit Ol yada Giriş Yap adresine tıklayın
HOWTO : HOWTO belgeleri, neredeyse Linux’un ilk çıktığı senelerden beri var. Yaklaşık 100 HOWTO belgesinden her biri sistem yönetimi, ağ, kullanıcı yönetimi ya da daha basit konuları ele alıyor ve örneklerle anlatıyor. Bunların yanında sistem ve ağ yönetimi, sistem güvenliği, çekirdek yapısı, modül programlama gibi çeşitli konuların ayrıntılarıyla açıklandığı kitaplar da HOWTO belgeleri kapsamında yeralıyor. HOWTO belgelerinin yurtdışı adresi
Linkleri Görmek İçin Kayit Ol yada Giriş Yap